Famagusta, grad zidova, kraljeva i duhova

Famagusta je jedan od najzanimljivijih gradova na Mediteranu. Nekada je bila bogata i važna luka i jedan je od najpoznatijih simbola dramatične prošlosti Kipra.

Famagusta (Gazimağusa na turskom i Amohostos na grčkom), nalazi se na istočnoj obali Kipra. Danas je pod upravom kiparskih Turaka i Turske kao deo samoproglašenog Severnog Kipra.

Dobrodošli u Famagustu, fascinantnu mešavinu srednjovekovnog luzinjanskog nasleđa, katedrala, mletačkih palata, džamija i napuštene četvrti Varoše, nekadašnjeg ekskluzivnog odmarališta sa luksuznim hotelima.

 

 

Napomena:
Ovaj tekst sadrži partnerske linkove, što znači da ako rezervišete hotel ili izlet preko njih, mogu zaraditi malu proviziju bez dodatnih troškova za vas. Hvala.

 

📌Kako stići do Famaguste

Famagusta se nalazi na istočnoj obali Kipra, a od glavnog grada Nikozije je udaljena oko 55 km.

Kao što sam spomenula u prethodnom tekstu o Varoši, danas je pod upravom Turske Republike Severni Kipar (de fakto države, koju priznaje samo Turska). To znači da morate poneti pasoš ili ličnu kartu EU sa sobom jer morate proći kroz kontrolni punkt. Famagusti je najbliži kontrolni punkt Derineja, što je najbolja opcija za posetioce koji dolaze iz Aja Nape ili Protarasa.

Famagustu možete posetiti individualno automobilom ili autobusom iz Aja Nape, Larnake ili Nikozije, samo pažljivo proverite red vožnje. Takođe, možete je posetiti u okviru vođenih izleta iz ovih gradova. Na primer, mi smo posetili Famagustu, Varošu i antički Salamis iz Aja Nape.

 

📍Nekoliko reči o istoriji

Nakon što je Salamis ozbiljno oštećen u zemljotresu, egipatski kralj Ptolomej II osnovao je novi grad i nazvao ga Arsinoa po svojoj sestri i ženi, oko 274. godine pre nove ere. Do 3. veka grad je bio poznat kao Amohostos, što znači „Skriven u pesku“, i ovo ime se i dalje koristi u savremenom grčkom jeziku.

Grad je cvetao u vreme vizantijskog cara Justinijana. Godine 647. nove ere, broj stanovnika se povećao kada je stanovništvo došlo iz susednih gradova nakon arapskih napada.

Zatim, 1291. godine, nakon pada Akre u Svetoj zemlji, u Famagustu dolaze vitezovi templari, hrišćanske izbeglice i bogati trgovci. Pod vladavinom kraljevske francuske dinastije Luzinjan i zbog svoje prirodne luke, grad je postao važan trgovački centar između Evrope i Bliskog istoka.

Takođe, dobio je nadimak „Grad 365 crkava“ jer su bogati trgovci gradili crkve za svaki dan u godini kako bi pokazali svoje bogatstvo. Đenovljani su osvojili grad u 14. veku, a Mlečani su ga preuzeli 1489. godine. Uprkos gradskim zidinama i vojnoj tvrđavi, garnizon se predao Turcima 1571. godine nakon trinaest meseci opsade i jakog bombardovanja.

Tokom turske vladavine, Latini su izgubili svoj privilegovani status u Famagusti. Većina njih bili su trgovci koji su proterani iz grada i otišli su ​​u Larnaku. Takođe, kiparski Grci su proterani iz utvrđenog grada 1573–1574. godine. Naselili su se van gradskih zidina u oblasti koja se kasnije razvila u Varošu.

Turske porodice iz Anadolije su došle u utvrđeni grad, ali je stanovništvo drastično opalo, a Famagusta je izgubila svoj značaj kao trgovački centar. S druge strane, Varoša se razvila u prosperitetan poljoprivredni grad.

Godine 1878, Kiprom je upravljala Velika Britanija. Luka je proširena, a Varoša je postala administrativni i upravni britanski centar sa rezidencijama. Godine 1960, Kipar je stekao nezavisnost od britanske vlasti.

 

Turska invazija 1974. 

Tokom 1960/70-tih, Varoša je postala moderni deo grada Famaguste i glamurozna međunarodna turistička destinacija. Holivudske zvezde poput Elizabet Tejlor, Ričarda Bartona i Brižit Bardo su ovde boravile u luksuznim hotelima.

Ali 1974. godine, nakon puča koji su izazvali Grci, turska vojska je intervenisala i okupirala severni deo ostrva. Kiparsko grčko stanovništvo Varoše pobeglo je iz grada, očekujući da će se vratiti za nekoliko dana. Međutim, turska vojska je ogradila celu Varošu i pretvorila je u bukvalno „grad duhova“. Skoro pet decenija sve je bilo potpuno zatvoreno i zamrznuto u vremenu. Godine 2020, mali deo grada je otvoren za posetioce, ali kiparski Grci se i dalje ne mogu vratiti svojim domovima.

📍Saznajte više o Varoši u tekstu na blogu: Varoša, grad duhova na Kipru.

 

Šta videti u starom gradu Famaguste danas

Zbog masivnih kamenih utvrđenja koja okružuju stari grad Famaguste, poznat je kao Utvrđeni grad. Unutar zidina možete pronaći neverovatne spomenike bogate istorije i moderne kafiće, restorane i prodavnice.

Stari grad Famaguste me je podsetio na Valetu, sa svojim kamenim palatama i tragovima viteškog nasleđa.

 

Mletački zidovi

Zidovi koje danas možemo videti su Mletački zidovi. Monumentalni odbrambeni zidovi su visoki do 15 metara, debljine 8 metara u određenim delovima i dugi oko 3,5 kilometara.

 

Prvobitno, zidine je izgradila Kraljevina Luzinjan u 14. veku, a tokom 15. i 16. veka ih je proširila Mletačka republika. Zidine su imale 14 bastiona, nazvanih po mletačkim porodicama, kao što su Martinengo, Ravelin, San Luka, itd.

Postojale su dve kapije: Kopnena kapija (Ravelin ili Akule bastion) u jugozapadnom delu i Morska kapija (Porta del Mare) pored luke. Inače, ovo utvrđenje je poznato po tome što je izdržalo brutalnu 11-mesečnu tursku opsadu pre nego što je grad konačno pao u avgustu 1571. godine.

 

Možete prošetati nekim njihovim delovima i uživati u panoramskom pogledu na luku i grad. Pored zatvorene Morske kapije, ispred zida, nalazi se velika mermerna statua krilatog lava Svetog Marka, zaštitnika Venecije. Veruje se da je mermer nabavljen iz antičkih ruševina Salamisa.

 

Deo utvrđenja bio je i Otelov zamak, koji su u 14. veku izgradili Luzinjani, a kasnije utvrdili Mlečani, kako bi branili luku i grad. Mletački lav Svetog Marka je isklesan iznad ulaza u zamak.

Zanimljivo je da je ova tvrđava poznata kao mesto radnje poznate Šekspirove tragedije „Otelo“.

 

Crkva Svetog Đorđa Latinskog

Na suprotnoj strani ulice nalaze se ostaci crkve Svetog Đorđa Latinskog. Verovatno je sagrađena krajem 13. veka ili u ranim godinama 14. veka. Crkva je uništena tokom opsade Famaguste 1570. godine, a poslednja renovacija je bila 2025. godine.

Preko puta ulice nalazi se parking, a ovaj prostor oko crkve je obično mesto sastanka tokom organizovanih vođenih tura.

 

Nedaleko, na uglu ulice, nalazi se čuvena poslastičarnica Petek (pisaću o njoj malo kasnije). Posle Peteka, ušli smo u malu ulicu Liman Yolu, gde se nalaze kafići i male prodavnice.

 

 

Ulica vodi do centra i glavnog trga, nazvanog po Namiku Kemalu (1840-1888), turskom piscu, novinaru i reformatoru. Njegovu bistu možete videti ispred restorana Zaptani, koji se nalazi u zgradi koja datira iz 15. veka, nekadašnjoj školi za mlade sveštenike, a kasnije medresi za mlade Turke. Dva najvažnija spomenika istorije Famaguste nalaze se na ovom trgu.

 

🕌 Džamija Lala Mustafa Paša (Katedrala Svetog Nikole)⛪

Najpoznatija građevina u starom gradu Famaguste je džamija Lala Mustafa-paše.

Prvobitno je to bila francuska gotska katedrala, poznata kao Katedrala Svetog Nikole. Građena je od 1298. do 1312. godine, a osveštana je 1328. godine. Katedrala je bila prelepo ukrašena drvorezom, lukovima i vitražima. U njoj su krunisani Luzinjanski kraljevi Kipra za kraljeve Jerusalima.

 

Godine 1571, pretvorena je u džamiju nakon turskog osvajanja. Dodat je minaret i uklonjene su sve freske, slike, vitraži, grobnice i oltar. Sačuvana je samo gotska struktura. Džamija je preimenovana u „Džamiju Svete Sofije u Magusi“.

Zatim, 1954. godine, dobila je ime džamija Lala Mustafa-paše, po turskom generalu i velikom veziru iz Sokolca (Bosanskog sandžaka) iz 1570. godine.

Čak i danas, spoj gotskih kula, stubova i muslimanskog minareta stvara jedinstven arhitektonski prizor. Džamija je zatvorena za bogosluženje i posetioce zbog projekta restauracije započetog u aprilu 2026. godine, a trajaće naredne 3-4 godine.

 

🏰  Mletačka palata (The Venetian Palace)

The Palazzo del Provveditore, poznata kao Mletačka palata, bila je kraljevska rezidencija, koju su oko 1300–1302. godine sagradili luzinjanski kraljevi Kipra. Nalazi se na zapadnom kraju trga Namik Kemal u Famagusti, preko puta nekadašnje katedrale Svetog Nikole (danas džamija).

Palata je uništena 1369. godine u zemljotresu i obnovljena je između 1552. i 1554. godine od strane Mletačke Republike tokom njihove vladavine. Zapravo, Mlečani su preselili prestonicu Kipra iz Nikozije u Famagustu. Nova palata je korišćena kao rezidencija mletačkog vojnog guvernera, proveditora.

 

Danas je vidljiva samo veličanstvena trostruko lučna prednja fasada. Nju nose granitni stubovi doneti iz antičkog grada Salamisa. Na sredini fasade, nalazi se grb mletačkog komandanta Đovanija Renijerta, italijanskog guvernera Kipra iz 1557. godine, koji je tada vladao.

🕌 Sinan-Pašina džamija – Crkva Svetog Petra i Pavla ⛪

Iza Venecijanske palate nalazi se još jedna zgrada sa neverovatnom arhitekturom. Nekada je to bila crkva Svetog Petra i Pavla i jednom rečju, i dalje izgleda veoma impresivno.

 

Temelji ove gotske katedrale postavljeni su tokom vladavine Luzinjana Petra I od Kipra (1358–1369), kralja Kipra i titularnog kralja Jerusalima. Jedan od ktitora bio je bogati trgovac Simon Nostrano iz Famaguste. Zidove crkve podupiru teški kontrafori, koji joj daje fantastičan izgled.

 

Godine 1571. pretvorena je u džamiju i preimenovana u Sinan-pašinu džamiju po „Sinanu Velikom“, koji je služio kao veliki vezir u Osmanlijskom carstvu. U južnom dvorištu, ispod kontrafora, nalazi se grob Jirmisekiza Mehmeta Čelebija, koji je umro 1732. godine u Famagusti. Bio je turski državnik i ambasador koga je sultan Ahmed III delegirao u Francusku 1720. godine u vreme Luja XV.

Zanimljivo je da je džamija korišćena kao skladište za krompir i žito tokom britanske ere. Zbog toga su je meštani nazivali „Bugdaj džamija“ (pšenična džamija).

 

Džafer-Pašin hamam 

Sa desne strane Venecijanske palate nalaze se ostaci Džafer-pašinog hamama. Sagradio ga je 1601. godine Džafer-paša, u dvorištu nekadašnjeg franjevačkog manastirskog kompleksa iz perioda Luzinjana (kraj 13. veka).

 

Kupatilo (hamam) je sagrađeno od kamena i sastojalo se od svlačionica, toplih kada i peći. Samo je soba za oblačenje pripadala originalnoj prostoriji crkve Svetog Franje.

 

Bolnica Svetog Antonija 

Crkva i bolnica Svetog Antonija sagrađene su oko početka 14. veka tokom đenovskog perioda. Bio je to verski i medicinski kompleks koji se nalazio blizu istočnih gradskih zidina i Morske kapije. Inače, funkcionisala je kao bolnica za leporozne (leprozarijum) i smatra se jednom od najranijih zabeleženih bolnica za lepozorne na svetu.

 

Ostali spomenici u starom gradu 

Ako imate dovoljno vremena, možete posetiti još nekoliko spomenika u lavirintu Starog grada. Na primer, tu su Crkva Svetog Đorđa grčkog, Nestorijanska crkva (Svetog Đorđa Prognanika), Crkve bliznakinje, Jermenska crkva, džamija kožara, itd.

 

🥐🍰☕Gde jesti u gradu Famagusta: Petek Patisseries

U starom gradu Famaguste možete pronaći razne kafiće i restorane. Mi smo napravili pauzu u čuvenoj poslastičarnici Petek, koja se nalazi u centru, blizu gradskih zidina i Morske kapije (na uglu ulice Liman Yolu). To je porodični restoran, osnovan 1976. godine kao pekara, a tokom godina se razvio u poznato ugostiteljsko mesto.

 

Na ulazu će vas dočekati raznobojni papagaji sa svojim cvrkutom, dok je enterijer lokala zanimljivo uređen.

 

Ali, sigurna sam da ćete biti zapanjeni izborom raznovrsnih peciva.

 

A tek dezerti… Ne znate gde prvo da gledate ili šta da izaberete! Pravi raj za one koji vole kolače i nešto slatko 😋

 

Otvoren je svakog dana od 10 do 22 časa, tako da možete doći bilo kada na pauzu za kafu ili na tradicionalni turski doručak, ručak ili večeru. Na meniju su uglavnom jela lokalne turske kuhinje, kao i vegetarijanska jela i dečji meni.

 

Famagusta danas

Danas u Famagusti živi oko 40.000 stanovnika, pretežno kiparskih Turaka i turskih doseljenika sa kopna.

I dalje je važan trgovački centar Severnog Kipra, a glavne ekonomske aktivnosti su obrazovanje, građevinarstvo, industrijska proizvodnja i turizam. Zapravo, šetnja kroz zabranjenu i napuštenu Varošu je iskustvo koje privlači sve više posetilaca.

 

 

Oko starog grada možete videti moderne kuće, hotele i džamije, kao što je bela džamija Osmana Fazila Polata-paše.

 

Svakako, nekadašnja gotska katedrala, crkve i Venecijanska palata pokazuju nam neverovatnu mešavinu arhitekture i verskih transformacija tokom vekova. I podsećaju nas na slavno vreme Famaguste.

 

Pratite nas za novu priču o Nikoziji, glavnom gradu Kipra…