Monte Sant’Anđelo i svetilište Arhanđela Mihaila

Monte Sant’Anđelo je divan gradić smešten na južnim padinama planine Monte Gargano, na jugoistoku Italije. Vekovima su hodočasnici, pape, kraljevi, carevi i vladari posećivali ovo mesto zbog svetilišta Svetog Arhanđela Mihaila.

Zanimljivo je da je ovo svetilište deo Svete linije Svetog Mihaila. To je tajanstveno poravnanje koje povezuje sedam svetinja, od Irske do Bliskog istoka, koje su posvećene arhanđelu Mihailu. Zvuči zanimljivo, zar ne…

Ovo je priča o neverovatnom svetom mestu, obavijenom oblacima i molitvama…

Bele kućice, Monte Sant’Anđelo

📌 Kako stići do Monte Sant’Anđela 

Monte Sant’Anđelo se nalazi u Pulji u pokrajini Fođa na jugu Italije, i na nadmorskoj visini od 843 metra. Ovo područje pripada planini Gargano i Nacionalnom parku Gargano. Takođe je poznato kao jedno od „najlepših sela u Italiji“ (Borghi più belli d’Italia).

Put do grada je krivudav i pun oštrih krivina, zato budite oprezni ako dolazite kolima. Ali zato pogled na maslinjake, krečnjačke litice, Jadransko more i zaliv Manfredonije oduzima dah…

Krivudav put do Monte Sant’Anđela

Monte Sant’Anđelo: šta videti?

U principu, pola dana je dovoljno da se obiđe grad, koji je ujedno i najviše naseljeno mesto na poluostrvu Gargano.

Uske uličice sa belim terasastim kućicama, kafićima, restoranima i malim prodavnicama koje prodaju lokalne proizvode i suvenire, povezane su stepenicama i belim lukovima. Ali, najbolje je da počnemo priču sa njegovom najpoznatijim obeležjem, svetilištem Svetog Arhanđela Mihaila.

Kućice grada Monte Sant’Anđelo

⛪ Svetilište Monte Sant’Anđelo i Sveti Mihailo Arhanđel 

Istorija Monte Sant’Anđela je usko povezana sa crkvom i svetilištem posvećenim Svetom Arhanđelu Mihailu.

Prema legendi, ova velika krečnjačka pećina, bila je mesto paganskog svetilišta u grčko i rimsko doba.

Zatim se Sveti Arhanđel Mihailo pojavio u bljesku svetlosti, tri puta, krajem 5. veka nove ere: 490, 492. i 493. godine. Naložio je episkopu Siponta da posveti pećinu hrišćanskom bogosluženju, obećavajući zaštitu od osvajača.

Ukazanje Svetog Mihaila se obeležava u Monte Sant’Anđelu 8. maja.

Ko je Sveti Mihailo Arhanđel (San Michele)?

Arhanđel Mihailo je jedan od sedam arhanđela koje hrišćanstvo priznaje. On je Božji ratnik u hrišćanstvu, islamu i judaizmu. Sveti Mihailo je zaštitnik bolesnih i bolničara, policijskih snaga, mornara i vatrogasaca. Takođe, on je zaštitnik radiologa, trgovaca, farmaceuta, poslastičara, i mačevalaca.

Danas je on zaštitnik mnogih gradova, čuvar Katoličke crkve, pravoslavlja i zaštitnik jevrejskog naroda.

Sveti Mihailo je obično predstavljen kao anđeoski ratnik naoružan šlemom, mačem i štitom. Ponekad pobeđuje Satanu u obliku zmaja ili zmije, sa palmovom grančicom u levoj ruci, što simbolizuje pobedu dobra nad zlom. U zavisnosti od njegove uloge, on takođe nosi vagu jer meri duše na Sudnji dan, ili ima krila i izgleda kao anđeo.

Zapadne crkve slave dan Svetog Mihaila i Arhanđela 29. septembra. Većina pravoslavnih crkava (i onih koje koriste gregorijanski kalendar) slave ga 8. novembra. Oni koje prate julijanski kalendar (uključujući i Srbiju) obeležavaju njegov dan 21. novembra. Takođe, u Srbiji je to jedna od najznačajnijih i najpoznatijih slava, poznata kao Aranđelovdan.

Inače, Sveti Mihailo je bio zaštitnik srpske dinastije Nemanjića. Takođe, beogradska pravoslavna katedrala, Saborna crkva, posvećena je Arhanđelu Mihailu. Zanimljivo je da ga koptske crkve slave svakog 12-tog dana u mesecu.

Mala statua Arhanđela Mihaila u pećini svetilišta, Monte Sant’Anđelo

 

Nekoliko reči o istoriji svetilišta Arhanđela Mihaila 

Prvo svetilište je osnovano 493. godine iznad pećine u kojoj se Sveti Mihailo pojavio prvi put.

Zatim, u 7. veku, područje Gargana i veći deo italijanskog poluostrva, osvojili su Langobardi, germansko pleme. Vremenom se razvio kult Svetog Mihaila, a svetilište je postalo glavni centar među Langobardima, kao i na celom Zapadu. Zahvaljujući njima, svetilište je jedna od sedam grupa istorijskih građevina uključenih u svetsku baštinu „Longobardi u Italiji. Mesta moći (568 – 774. nove ere)“.

Nakon pada Langobardskog kraljevstva 774. godine, a kasnije i Vojvodstva Benevent, svetilište je oštećeno usled nekoliko saracenskih napada krajem 9. i početkom 10. veka. Zatim je bilo pod vlašću Vizantinaca, Normana, Švaba i Anžujaca.

U 17. veku, Monte Sant’Anđelo je postao deo Kraljevine Napulja, a kasnije, 1861. godine, pripao je Kraljevini Italiji.

Kompleks Svetilišta Svetog Mihaila je 2011. godine upisan na Uneskovu listu svetske baštine.

Svetilište Arhanđela Mihaila sa zvonikom

⛪ Svetilište Arhanđela Mihaila (Basilica Santuario di San Michele Arcangelo)

Glavni ulaz u svetilište nalazi se u ulici Via Reale Basilica, u istorijskom centru grada.

Kompleks Arhanđela Mihaila je doživeo veliku transformaciju i renoviranje u 13. veku od strane Karla I Anžujskog. On je takođe zaslužan za rekonstrukciju zvonika koji se nalazi pored svetilišta, završenog 1282. godine. Prvobitno ga je sagradio Fridrih II kao osmatračnicu. Nekada je bio visok 40 metara, ali njegova trenutna visina je 27 metara. Zvonik ima četiri nivoa i šest zvona, a najveće datira iz 1666. godine.

Inače, svetilište je bilo pod posebnom zaštitom anžujskih vladara.

Zvonik svetilišta

Prošli smo kroz malo dvorište (Gornji atrijum) gde se nalazi dvostruko-arkadni ulaz. Prvobitno datira iz 14. veka, ali je pretrpeo brojne promene, između ostalog i sadašnji oblik koji potiče iz 1865. godine. Na vrhu fasade nalazi se malo svetilište sa statuom Svetog Mihaila.

Ulaz u svetilište Arhanđela Mihaila, Monte Sant’Anđelo

Pećina  Svetog Arhanđela Mihaila

Mapa svetilišta

Mermerno stepenište koje datira iz 13. veka, vodi do pećine svetilišta. Sastoji se od 86 stepenika podeljenih na pet nivoa, ukrašenih statuama, zavetnim darovima i raznim natpisima.

Stepenice i Bikova kapija (desno) u svetilištu

Na kraju stepenica, prošli smo kroz portal poznat kao „Bikova kapija“ (što pokazuje velika freska iznad njega) i ušli u Donji atrijum. Sa leve strane, nalazi se ulaz u muzej, a sa desne strane je deo sa starim sarkofazima i lombardijskim kriptama.

Konačno smo stigli do velikog mermernog portala, ulaza u svetu pećinu Arhanđela Mihaila. Bronzana vrata su izrađena u Carigradu 1076. godine donacijom bogate plemićke porodice iz Amalfija. Ukrašena su sa 24 panela na kojima su prikazene scene iz Starog i Novog zaveta.

Donji atrijum i ulaz u pećinu Arhanđela Mihaila

Unutrašnjost svete pećine 

Pećina oduzima dah. Anžujski svod je isprepleten sa plafonom pećine.

Pećina svetilišta Arhanđela Mihaila

Na desnoj strani možete videti oltar u baroknom stilu postavljen 1690. godine, u kome se nalazi Presveti Sakrament. Tri kamene statue predstavljaju Svetog Nikolu iz Barija (levo), Svetog Josifa (u sredini) i Svetog Antonija Padovanskog (desno).

Levo: oltar Presvetog Sakramenta, oltar i Longobardova statua

Na levoj strani prezbiterija, nalazi se oltar posvećen Bogorodici od neprestane pomoći (the Madonna del Soccorso), okružen sa četiri mermerna stuba. Iznad oltara se nalazi uramljena freska iz 17. veka, sa likom Bogorodice, Svetog Stefana Prvomučenika i Svetog Karla Boromejskog.

Iza ovog oltara nalazi se mali rascep u steni, poznat kao „Pozzetto“ ili „Stilla“. To je „mali bunar“ gde su hodočasnici sakupljali lekovitu vodu.

Oltar posvećen Gospi (Madonna del Soccorso)

Najsvetije mesto je oltar Svetog Mihaila, sa njegovom belom mermernom statuom, postavljenom 1507. godine.

Oltar Arhanđela Mihaila u pećini

Hodočasnici, brojne pape, uključujući Svetog Franju Asiškog, Jovana XXIII i Jovana Pavla II, kraljevi, carevi i vladari posećivali su ovo svetilište. Postalo je jedno od glavnih hrišćanskih hodočasničkih odredišta.

Hodočasnici u svetilištu Arhanđela Mihaila

Malo belo kamenje svetilišta

Zanimljiva je priča o malom belom kamenju iz svetilišta, koje predstavlja jedinstveni relikvijar.

Godine 1656, tokom strašne kuge u Italiji, lokalni biskup Gargana molio se Svetom Mihailu za pomoć ljudima. Arhanđel se pojavio i naložio biskupu da blagoslovi kamenje u pećini. „Svako ko odano čuva ovo kamenje kod sebe, biće imun na kugu“.

Prema legendi, osobe koje su imale kamen Svetog Mihaila, bile su sačuvane od kuge. Drugi, koji su bili bolesni, čudesno su se oporavili.

Od tada, mali beli kamenčići su deljeni ljudima kako bi se zaštitili od bolesti, Satane i zla. Pošto je distribucija strogo regulisana, moguće je dobiti samo sitne delove belih kamenčića. Danas, hodočasnici i posetioci mogu da ih kupe u okviru malih medaljona u muzeju svetilišta (cena je oko 7 evra). Veće kamenje je izuzetno retko, a koriste ga biskupi i sveštenici.

Imajte na umu da kamenje nije magično. Ono nam samo pomaže da se duhovno povežemo sa božanskom energijom, Bogom i kultom Svetog Mihaila, zajedno sa našim molitvama…

Beli kamenčići iz svetilišta Arhanđela Mihaila, Monte Sant Anđelo

Saveti za posetu svetilištu 

♦ Svetilište je aktivno mesto bogosluženja, i zato pokrijte ramena i kolena kada ulazite u svetu pećinu.

◊ Najbolje vreme za posetu je tokom proleća i jeseni, jer je vreme lepo, a gužve su manje. Godišnji praznik Svetog Mihaila se obeležava 29. septembra, kao poseban događaj sa litijom, muzikom i proslavama.

♦ Ulaz je besplatan, a cena ulaznice za muzej košta nekoliko evra.
Radno vreme: od aprila do oktobra, od 7.30h do 19h, od novembra do marta, od 7.30h do 18h.
Razni verski predmeti, vodiči i knjige mogu se kupiti u prodavnici suvenira.

◊ Svetilište možete posetiti u sopstvenom aranžmanu ili se pridružiti turama sa vodičem i saznati više o istoriji ovog svetog mesta. 

⛪ Sveta linija Arhanđela Mihaila 

Hm, postoji nešto misteriozno i interesantno u vezi Svete linije Svetog Mihaila. U stvari, predstavlja savršeno pravu liniju koja povezuje sedam svetinja posvećenih svetom arhanđelu Mihailu, a proteže se od Irske do Izraela. Svaki od ovih manastira se nalazi na udaljenim mestima, kao što su litice, planine ili ostrva.

Ponekad se ova linija naziva Mač Svetog Mihaila. Ona predstavlja udarac njegovim mačem, koji seče kroz tamu i usmerava svetlost širom sveta. Moram da priznam da me je fascinirala ova sveta linija, i želela bih da podelim sa vama nekoliko detalja o sedam zanimljivih mesta.

Mapa Svete liniije Arhanđela Mihaila, izvor: Wikipedia

⛪  Sedam svetilišta Svete linije Arhanđela Mihaila

 1. Manastir Skellig
Sveta linija Svetog Mihaila počinje od manastira Skeling. Nalazi se u jugozapadnom delu Irske, na malom ostrvcu Skelig Majkl.

2. Opatija Svetog Mihaila na planini
Drugo svetilište se nalazi na plimnom ostrvu u Kornvolu, na jugozapadu Engleske. Povezano je sa gradom Marazion nasipom od granitnih kamenih ploča, prohodnim između sredine plime i oseke. Sadašnja crkva je obnovljena krajem 14. veka.

3. Opatija Mon San-Mišel
Verovatno je ovo najpoznatija opatija Svetog Mihaila, izgrađena na plimnom ostrvu u Normandiji, u Francuskoj. Arhitektura opatije izgleda fascinantno i postala je turističko i duhovno obeležje zemlje.

4. Sveti hram Svetog Arhanđela Mihaila
Ovo svetilište se nalazi u Pijemontu, blizu grada Torina u Italiji, na visini od 962 m na planini Pirkirijano. Inače, poslužio je kao inspiracija Umbertu Eku za čuveni roman  „Ime ruže“. Verujem da vam je poznat i film snimljen po ovoj knjizi.

5. Svetilište Arhanđela Mihaila
Najstarije svetilište u Zapadnoj Evropi posvećeno Arhanđelu Mihailu, nalazi se u Monte Sant’Anđelu, u Pulji.

6. Manastir Panormitis Svetog Arhanđela Mihaila
Ovaj pravoslavni manastir se nalazi na grčkom ostrvu Simi, koji pripada arhipelagu Dodekaneze. Poznat je po čuvenoj zidnoj ikoni San Mikele sa srebrnim listovima, visokoj 2 metra, koja se čudesno pojavila. Posetili smo ga tokom našeg odmora na ostrvu Rodos 2023. godine. Više o njemu možete pročitati u jednom od narednih tekstova.

7. Manastir Stela Maris na planini Karmel
Poslednje svetilište nalazi se u Izraelu, na planini Karmel, blizu grada Haife. Inače, ova planina se smatra mestom gde je živeo prorok Ilija.

🏰 Tvrđava: Castello Normanno-Svevo-Aragonese

Grad Monte Sant’Anđelo osnovan je u 11. veku, nakon dolaska Normana. Sagradili su tvrđavu koja je tokom vekova dograđivana od strane švapskih i aragonskih vladara.

Najstariji deo je Kula divova (Torre dei Giganti), koja datira iz 979. godine. Ova petougaona kula je visoka 18 metara, a zidovi su debljine 3,7 metara. Kasnije je tvrđava bila rezidencija nekoliko normanskih osvajača, a švapski car Fridrih II ju je obnovio kao rezidenciju za svoju ljubavnicu, groficu Bjanku Lanču. Prema legendi, njen duh i dalje živi u zamku, a njeni uzdasi se mogu čuti posebno u zimskim noćima…

Castello Normanno-Svevo-Aragonese i kula Torre dei Giganti

Tokom vladavine Anžujaca, tvrđava je uglavnom je korišćena kao zatvor. Krajem 15. veka, zamak je obnovio Ferdinand I, kralj Napulja. Vekovima je bila pod vlašću raznih vladara do 1907. godine, kada ju je kupio grad Monte Sant’Anđelo.

Vreme za posetu tvrđave: ponedeljak-nedelja, 10-13h / 14:30-19h. Ulaznica košta 4 evra za odrasle.
Sa vrha tvrđave, možete uživati u panoramskom pogledu na planinu Gargano, grad i jadransku obalu.

Tvrđava, Castle Normanno-Svevo-Aragonese, Monte Sant’Anđelo

Ulica Via Castello 

Spuštajući se pored tvrđave, došli smo do zanimljive ulice Via Castello, sa belim kućicama i malim prodavnicama sa lokalnim proizvodima i suvenirima.

Monte Sant’Anđelo, Via Castello

Ulica Via Castello, Monte Sant’Anđelo

Na kraju ulice nalazi se Svetište Arhanđela Mihaila i Ruone Juno, stari deo grada.

Takođe, tu možete videti prelepu Palatu Grimaldi, istorijsku rezidenciju plemićke feudalne porodice iz Đenove. Ova barokna palata je izgrađena 1750. godine za Mariju Terezu Grimaldi, princezu od Đeračea. Godine 1802, palatu i feudalno zemljište je kupio Univerzitet, i ona je postala prvo sedište opštine Monte Sant’Anđela. Bila je zatvorena tokom naše posete i nadam se da će biti renovirana, jer iako oronula, i dalje divno izgleda.

Palata Grimaldi

 

Rione Junno

Srednjovekovni kvart Rione Junno je lavirint kaldrmisanih sokaka, lukova i belih kuća sa malim terasama i cvećem. Šetajući njegovim ulicama, imali smo osećaj da smo se vratili vekovima unazad.

U ovom delu možete posetiti i Etnografski muzej Tankredi i saznati više o starim tradicijama, kulturi, zanatima i svakodnevnom životu stanovnika Monte Sant’Anđela. Nalazi se u nekadašnjem franjevačkom samostanu.

Rione Junno i ulaz u kompleks Svetog Petra (slika desno)

Kompleks Svetog Petra 

U blizini svetilišta nalazi se drugo najvažnije mesto hodočašća u gradu. To je kompleks Svetog Petra ​​koji se sastoji od tri važne građevine.

Crkva Svetog Petra je delimično srušena 1891. godine, a danas se mogu videti ruševine granitnih stubova i apsidne strukture iz 12. veka.

Na levoj strani apside nalazi se ulaz u krstionicu San Đovani. Poznata je i kao „Grobnica Rotarija“, jer se veruje da se unutra nalazi grobnica langobardskog kralja Rotarija (606-652). Zapravo, nema dokaza o tome. Verovatno je ime „Tomba“ dato zbog pogrešnog tumačenja reči „tumba“, što znači kupola.

Sa desne strane nalazi se crkva Santa Marija Mađore, katedrala grada. Potiče iz 11. veka i sagrađena je u romansko-puljskom stilu. Njeni zidovi su ukrašeni freskama koje prikazuju anđele, svece i Svetog Arhanđela Mihaila.

Crkva Svetog Petra, ulaz u Grobnicu Rotarija (levo) i ulaz u crkvu Svete Marije Mađore (desno), Monte Sant’Anđelo

Prolazeći pored crkve i kroz uski prolaz, nastavili smo šetnju uličicama kvarta Rione Junno.

Prolaz u kvartu Rione Junno

Ulica Via Garibaldi i park Villa Comunale

Idući dalje, došli smo do Via Garibaldi, ulice sa starim palatama, prelepim kućama i malim prodavnicama sa lokalnim proizvodima. Napravili smo kratku pauzu i popili odličan kapućino u kafiću Leko na trgu Belvedere.

Via Giuseppe Garibaldi

Iz obližnjeg parka, Vila Communale, možete uživati u panoramskom pogledu na grad, plavo more i zaliv Manfredonije.

Panormaski pogled iz parka Villa Comunale na Monte Sant’Anđelo

  ☕🍽️🥖 Kafići, restorani i lokalni proizvodi

Ako imate dovoljno vremena, probajte ukusna lokalna jela u nekom od popularnih restorana. Neki od njih su Li Jalantuùmene, Pizzeria Il Boccone, Borgo Antico, Osteria del Corso, Profumo-Osteria del Gargano, Al Battistero, Ristorante Medioevo, Cibus…

Jedan od tipičnih lokalnih proizvoda je hleb okruglog oblika sa prosečnim prečnikom od 20 do 100 cm, a njegova težina može biti od 0,5 kg do 8 kg. Lokalni proizvodi, kao što su sir, razne testenine, maslinovo ulje, krekeri tarali, bademi i vina, odlični su suveniri koje možete poneti kući.

Lokalni proizvodi u Monte Sant’Anđelu

🏨 Smeštaj u Monte Sant’Anđelu 

📌 Posetite Monte Sant’Anđelo i svetilište Arhanđela Mihaila 

Svetilište u Monte Sant’Anđelu poznato je kao „Nebeska bazilika“, jer je jedina hrišćanska crkva koja nije osveštana ljudskim rukama. Zapravo, ceo grad zrači mirom, spokojem i posebnom energijom.

U blizini Monte Sant’Anđela možete  posetiti i nekoliko zanimljivih mesta.

♦ Opatija Santa Marija di Pulsano udaljena je 8 km od grada. Izgrađena je 591. godine na mestu paganskog hrama, a veći deo je uništen u zemljotresu 1646. godine.

◊ Svetilište Svetog Padre Pija nalazi se u gradu San Đovani Rotondo, udaljenim oko 20 km.

♦ Šuma Umbra je zaštićeno prirodno područje i nalazi se u Nacionalnom parku Gargano.

◊ Interesantni gradovi sa autentičnim stilom su: Manfredonia, Mattinata, Vico del Gargano, Cagnano Varano ili Vieste.

Bez obzira da li ste ljubitelj istorije, hodočasnik ili jednostavno radoznali putnik, sigurna sam da ćete uživati u Monte Sant’Anđelu. To je mesto gde se istorija, vera i molitve prepliću pod duhom Svetog Mihaila, Božjeg ratnika, zaštitnika i princa anđela.

Nakon posete Monte Sant’Anđelu, nastavili smo put prema gradu Manfredoniji.
I zato nas pratite dalje zbog novih priča o divnoj regiji Pulje…